Rollen, taken en beroep

Een ervaringsdeskundige voert in de praktijk veel verschillende rollen, taken en functies uit, op verschillende niveaus en binnen diverse sectoren. Door de tijd heen zijn er verschillende pogingen gedaan deze rollen, taken en functies te beschrijven. De verschillende manieren waarop dit is gedaan, zeggen iets over de complexiteit en gelaagdheid van dit vak. De verschillende indelingen en beschrijvingen hebben  verschillende doelen en vullen elkaar aan. Wel is er een gemeenschappelijk fundament van waarden, vaardigheden en attitude zoals oordeelloos luisteren, wederkerige inbreng met respect voor verschil en flexibel met grenzen omgaan. (Kwaliteitssysteem ervaringsdeskundigheid, leerplannen, p. 13 en 14, 2022) 

Daarnaast is er binnen het werkveld discussie over de vraag of een ervaringsdeskundige een rol is of een functie. Mede als gevolg hiervan worden er verschillende termen gebruikt zoals bijvoorbeeld ervaringswerker. Ook laait regelmatig de discussie op in hoeverre scholing noodzakelijk is.  

Het Ervaringskennisplein beoogt een neutrale positie in te nemen bij deze discussies en publiceert informatie met verschillende visies en uitgangspunten.  

Rollen  

Tijdens de opkomst van ervaringsdeskundigheid in Nederland ging de discussie vaak over de (relationele) rol die de ervaringsdeskundige moet nemen, die van bruggenbouwer of bondgenoot*. Waarbij een (relationele) rol binnen de beroepspraktijk iets zegt over de positie en relatie die aangegaan wordt met de omgeving. Denk naast bruggenbouwer en bondgenoot ook aan rollen als veranderaar, rolmodel en luis in de pels. Welke relationele rol verwacht wordt, hangt af van de beroepscontext en de waarde die aan een rol hecht. En ook van de persoonlijke voorkeuren en vaardigheden, waar de ervaringsdeskundige zich comfortabel bij voelt. Verschillende waarden en opvattingen over rollen kunnen spanningen oproepen. 

* Bronnen zijn: Plooy, A. (2007). Ervaringsdeskundigen in de hulpverlening – bruggenbouwers of bondgenoten? Tijdschrift voor Rehabilitatie, 1, 14-21.; Plooy, A. (2009). Ervaringsdeskundige is in de eerste plaats bondgenoot. Psy, 5, 36-7.; BCP – ED video rollen van ervaringsdeskundigen; YouTube kanaal herstel Rollen van ervaringsdeskundigen; Ervaringswerk in het sociaal domein p. 14-17. 

Taken  

1. Bij de ontwikkeling van het beroepscompetentieprofiel in 2022 is samen met veel veldpartijen een aantal mogelijke taken beschreven.  

1. Ondersteunen van zelfhulpprocessen van individuen en groepen; 

1. Coachen van andere professionals; 

1. Deskundigheidsbevordering voor cliënten, ervaringsdeskundigen en andere professionals, managers en beleidsmakers; 

1. Adviseren bij de inrichting van persoonsgerichte, humane en toegankelijke zorg en dienstverlening; 

1. Onderzoek doen vanuit het perspectief van ervaringsdeskundigheid; 

1. Ontwikkelen en coördineren van visievorming en beleid vanuit ervaringsdeskundigheid; 

1. Ontwikkelen van anti-stigma activiteiten. 

Bron: BCP-Ervaringsdeskundige (2022, p. 8) 

Deze taken kunnen op verschillende niveaus worden uitgevoerd en binnen verschillende sectoren. Er kan sprake zijn van beroepsmatige en vrijwillige inzet en er kan sprake zijn van geschoolde en ongeschoolde inzet en alle varianten ertussenin. Al deze variëteiten samen zorgen voor een compleet beeld van wat er in het veld beschikbaar én nodig is. Wat wanneer het best ingezet kan worden hangt van verschillende factoren af en is onderwerp van verschillende onderzoeken.  

Professionalisering en beroep 

Professionalisering en beroep is een ontwikkeling binnen het werkveld die volop gaande is. Het is voortgekomen uit de behoefte vanuit verschillende beroepspraktijken om te komen tot meer eenduidigheid over de beroepsmatige inzet van ervaringsdeskundigen. Wat is de kern van de inzet van ervaringsdeskundigheid en welke (beroeps)competenties zijn daarvoor nodig. Dankzij deze eenduidigheid kan de scholing van ervaringsdeskundigheid verder ontwikkeld worden. Hiermee is de cirkel rond, een werkgever weet wat hij van een geschoolde ervaringsdeskundige mag en kan verwachten en wat een reëel functieniveau is. 

In 2012 is er een vakvereniging opgericht (Vakvereniging voor Ervaringswerkers (VVvE)) opgericht die zich later verbreed heeft tot de Vereniging voor Ervaringsdeskundigen (VVED). Ook is er inmiddels een beroepsregister ervaringsdeskundigen en een professioneel statuut.