Ervaringen, ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid

Er bestaan verschillende omschrijvingen van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Vaak wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen ervaringen, ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Wat in veel definities terugkomt, is dat er sprake is geweest van ingrijpende levenservaringen, opgroeien in een lastige context, ervaringen met het leven in armoede of onveiligheid of ervaringen met een beperking, ziekte, aandoening, ontwrichting of crisis. Die ervaringen kunnen onder andere sociale uitsluiting tot gevolg hebben.

Deze ervaringen zijn een bron van kennis die op verschillende manieren benut kan worden. Dit kan door de ervaringen, hoe ze beleefd zijn en welke impact dit had, te delen met anderen door middel van ervaringsverhalen. Deze individuele ervaringsverhalen geven een goede inkijk in de leefwereld van verschillende mensen en kunnen gebruikt worden bij een bijeenkomst of een opleiding. De vele geschreven ervaringsverhalen kunnen gebruikt worden voor allerlei vormen van onderzoek. Er bestaan verschillen verhalenbanken waarin ervaringsverhalen op verschillende thema’s verzameld zijn.

Wanneer mensen op hun eigen ervaringen reflecteren, er betekenis aan geven en leren hoe zij ermee omgaan, zich herstellen, ontworstelen of een nieuw evenwicht vinden, spreken we van ervaringskennis. Kenmerkend is dat iemand met enige afstand naar de eigen ervaringen kan kijken en deze kan delen met anderen. Ervaringskennis omvat ook in enige mate inzicht in de invloed van het zorgsysteem, beleid en wetgeving op het persoonlijke leven.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen individuele en collectieve ervaringskennis. Individuele ervaringskennis is gebaseerd op doorleefde persoonlijke ervaringen waarop is gereflecteerd. Collectieve ervaringskennis ontstaat door het verrijken van individuele ervaringen met ervaringen van meerdere mensen, waardoor gedeelde patronen, betekenissen en inzichten zichtbaar worden. Deze kennisbron staat naast wetenschappelijke en praktijkkennis en is daaraan gelijkwaardig; onderscheidend is dat de doorleefde ervaring centraal staat. De inzet ervan kan bijdragen aan een betere aansluiting tussen leefwereld en systeemwereld.

Soms wordt het hebben van een ervaring en daarmee leren omgaan al gezien als ervaringsdeskundigheid. Echter, in veel praktijken en omschrijvingen spreekt men van ervaringsdeskundigheid wanneer mensen hebben geleerd – via scholing en/of praktijkervaring – hoe zij (collectieve) ervaringskennis kunnen inzetten ten behoeve van anderen, bijvoorbeeld in ondersteuning, beleid of systeemverbetering. Hoewel ervaringsdeskundigheid vaak verbonden is aan specifieke thema’s, benadrukken sommige definities dat zij vooral draait om ervaringen met ontwrichting, herstel, sociale uitsluiting. Ervaringsdeskundigheid is in die benadering dus niet uitsluitend gekoppeld aan één specifieke problematiek. In de praktijk kan er echter wel behoefte zijn aan ervaringsdeskundigheid op een specifiek thema.

Verschillende modellen, visies en stromingen over ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid

• Het model van Hilko Timmer (2009) waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen ervaringen, ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Lees er hier meer over;
• Het model van Ansem en Jurrius (2021) gaat in op twee onderliggende visies op het begrip ervaringsdeskundigheid; de herstelvisie en de inclusievisie. Lees er hier meer over;
• De door Jansen (2023) onderscheiden stromingen rondom ervaringsdeskundigen. Lees er meer over;
• De literatuurstudie van Keuzenkamp en van Hoorn verwoordt verschillende perspectieven op het begrip ervaringskennis.